BLIK op Timbuktu: Een verstillende film over het leven in Timbuktu

Tekst: Mascha van Rhee

timbuktu is een prachtige, verstillende film die het verhaal vertelt van Kidane (Ibrahim Ahmed), die met zijn vrouw (Toulou Kiki) en dochter (Layla Walet Mohamed) in de woestijn woont in Mali, net buiten Timbuktu. Timbuktu is overgenomen door Jihadstrijders, die de lokale bevolking steeds meer verbieden. Zo mag er geen muziek meer gemaakt worden en niet meer worden gevoetbald. Buiten de stad leeft Kidane met zijn gezin een rustig leven. Dit verandert op een dag op slag, wanneer hij een visser doodt. Kidane komt in aanraking met de Jihadisten, die hem oppakken en veroordelen via een rechtssysteem dat voor hem totaal onbekend is. 

Regisseur Abderrahmane Sissako heeft zijn jeugd doorgebracht in Mali. Hij kwam op het idee voor het maken van timbuktu toen hij in 2012 een filmpje zag waarin een Malinese man en vrouw worden gestenigd, omdat ze twee kinderen hadden gekregen terwijl ze niet getrouwd waren. Sissako wil met deze film een statement maken: “I am in no way trying to use shock value to promote a film. I can’t say I didn’t know and, now that I do, I must testify in the hopes that no child will ever again have to learn their parents died because they loved each other.” De film werd genomineerd voor de Oscar Beste Buitenlandse Film en voor een Gouden Palm. In Nederland was timbuktu te zien op het Internationale Film Festival Rotterdam.

Het onderwerp van timbuktu is zeer actueel en het verhaal wordt op een simpele en realistische manier in beeld gebracht. Het is bijna alsof de film een documentaire is. De film weet de kijker te raken, doordat het verhaal zo rechttoe rechtaan en zonder buitensporig geweld of heftige emoties in beeld wordt gebracht. De Jihadisten worden niet alleen neergezet als ‘de grote vijand’, maar we zien ook een andere kant van hen. Zo is te zien dat zij problemen hebben met het opstarten van hun regime. Er is bijvoorbeeld een scène waarin een nieuwe strijder een filmpje probeert te maken om mensen op te roepen Jihadist te worden. Hij komt echter telkens als de camera aan staat niet meer uit zijn woorden en de lamp die wordt gebruikt om hem te belichten gaat kapot. Deze knullige problemen maken dat de Jihadisten menselijk blijven, ondanks de gruweldaden die ze verrichten.

De kracht van de film is dat de focus niet wordt gelegd op het geweld. We zien amper bloed en de gruweldaden worden vaker niet dan wel in beeld gebracht. De nadruk ligt op het proces dat in gang wordt gezet nadat iemand een regel overtreedt. Zo krijgt de kijker een beeld van de manier waarop Jihadisten het strafrecht toepassen en hoe dit in strijd is met de lokale gebruiken in Mali. De worsteling van beide partijen wordt belicht. De bevolking en de Jihadisten gaan met elkaar in gesprek, ondanks het wederzijdse onbegrip en de woede. Naast het proces van Kidane, dat in werking is gezet nadat hij per ongeluk een visser heeft doodgeschoten, zijn er processen van andere veroordeelden te zien.

De acteurs spelen naturel en zuiver. Ze worden vaak in close-up in beeld gebracht, waardoor hun emoties goed te zien zijn en worden uitvergroot. Vooral Layla Walet Mohamed is een mooie, pure, jonge speelster. Ze is zeer overtuigend in haar rol als lieve, behulpzame dochter van Kidane. Het is mooi om te zien dat er veel liefde in hun gezin is, zonder dat daar specifiek op wordt gefocust. De tevreden stiltes en de onderlinge blikken in de woestijn zijn een subtiele manier van Sissako om dit in beeld te brengen. Als Kidane is opgepakt, zegt hij meermaals tegen de Jihadisten dat hij niet bang is om dood te gaan, maar wel om het gezicht van zijn dochter nooit meer te zien en haar als wees achter te moeten laten. Dit raakt de Jihadisten, waardoor het tot op het eind van de film spannend is of zij besluiten Kidane ter dood te veroordelen…

De film ontroert door zijn eenvoud en geeft een inzicht in een problematiek die ver van ons af lijkt te staan. timbuktu draagt bij aan het begrip rondom de situatie in Mali en wordt door het verfijnde camerawerk niet te zwaar om naar te kijken. Hierdoor is de film zeer toegankelijk voor een groter publiek en een echte aanrader om te gaan bekijken.

timbuktu is vanaf 26 maart te zien in de bioscoop. Distributie: Cinéart.
Mascha van Rhee is derdejaars Film-, Theater-, Televisiewetenschap.