BLIK op knielen op een bed violen: Een goed soort pijn

tekst: Wouter Maassen

Een knagend verhaal, gebaseerd op de roman van Jan Siebelink, over zwaar fanatiek, calvinistisch geloof en hoe men zich daarin kan verliezen. Ben Sombogaart vertelt het dynamische verhaal tussen geloof en familie met een ijzersterke Barry Atsma in de hoofdrol.

Wat Paul Verhoeven in eerste instantie niet lukte, is Ben Sombogaart, eerder bekend van <span style=”font-variant: small-caps;”>de storm</span> (2009), wel gelukt. Dit kwam vooral door de aversie die Paul Verhoeven ontwikkelde ten opzichte van het hoofdpersonage. Ben Sombogaart gaf toe met hetzelfde probleem te kampen. Knielen op een bed Violen vertelt tenslotte het verhaal van Hans Sievez; een man die in aanraking komt met God en daardoor opgezogen wordt door een strenge, orthodox calvinistische sekte om jeuk van te krijgen. De film begint wat stroef, maar geeft desalniettemin een meeslepende kijk in het leven van een verwarde man die driftig op zoek is naar een stukje zekerheid in zijn leven. Hierdoor kaatst hij als een stuiterbal heen en weer tussen geloof en familie.

Het stroeve begin zit hem in het feit dat het gehele eerste deel van het boek vergeten lijkt. Hierin wordt de jeugd van Hans uiteengezet, waar ook zijn eerste ervaring met de calvinistische sekte in voor komt. De film gaat hier in sneltreinvaart doorheen, dit is gereduceerd tot één scène. Daarna gaat de film verder als Hans Sievez volwassen is en met zoon en vrouw zijn eigen bloemenbedrijfje heeft. Dit zorgt ervoor dat in het begin van de film sommige scènes en keuzes van de protagonist niet logisch zijn of van de hak op de tak springen. Zeker wanneer hij in de film voor de eerste keer in aanraking komt met Jozef – in het boek is dit de tweede keer. Jozef maakt deel uit van de sekte en probeert Hans er ook van te overtuigen zich bij de sekte te voegen, onder andere door aan Hans religieuze boeken te verkopen en gesprekken te organiseren met dominees. Jozef komt de film binnenvallen, wanneer hij op een avond de tuin van Hans binnensluipt om Hans te verrassen met wat existentiële vragen. Hans reageert bijna onnatuurlijk koeltjes op deze ongevraagde gast. Om deze reactie goed te kunnen absorberen, moet de kijker over wat meer achtergrondinformatie beschikken dan in de film wordt prijsgegeven. Dit is jammer, want hierdoor wordt het bijna noodzakelijk om het boek vooraf te lezen.

Maar als de film eenmaal op gang is gekomen, wordt het beter. De film heeft een ongelooflijk oog voor detail met Hans’ goedgeplaatste sigaret in zijn mondhoek, zijn sterke handen, vergeelde tanden en magere gezicht is hij de hele dag violen en varens aan het verzorgen. Het lijkt wel alsof het personage laag voor laag is opgebouwd en elke laag een stukje van zijn persoonlijkheid presenteert, littekens van een verleden.

Als laatste, maar verreweg niet het minste is het spel van Barry Atsma, die de filmdraagt. Ben Sombogaart heeft Barry Atsma gekozen voor de rol van Hans Sievez, omdat hij zocht naar een charismatische man die een oncharismatische man kon neerzetten. Door het charisma van Barry wordt het verhaal des te pijnlijker voor de kijker. Toch wordt het geen pijnlijke kijkervaring. Dit komt door het genuanceerde beeld dat geschetst wordt omtrent het gezinsleven van Hans. Het is de ene keer goed en de andere keer minder goed. Op de minder goede momenten zou je als kijker het liefst de film in willen stappen, Hans even door elkaar willen schudden onderwijl hem te adviseren niet voor het geloof te kiezen om vervolgens rustig terug te keren naar je zitplaats. Echter, omdat dit niet tot de mogelijkheden behoort, zit je soms met je handen in je haren van irritatie. Deze irritatie wordt aangevuld met medelijden, omdat Hans nooit lijkt te weten wat hij moet doen en daardoor naar het geloof grijpt. Deze continu aanwezige tweestrijd zorgt voor pijn bij de kijker, maar een positief soort pijn. Pijn die zorgt voor spanning en die Hans een warm hart toedraagt ondanks zijn misstappen in het verhaal. Hierdoor kan je hem vergeven voor sommige dingen die hij doet.

knielen op een bed violen is vanaf 25 februari te zien in de bioscoop. Distributie: September Film.

Wouter Maassen is eerstejaars student Media en cultuur.