BLIK op er ist wieder da: vermakelijk staaltje Adolf met een kritische ondertoon

tekst: Olaf van der Aart

Het is 2014 wanneer een 56-jarige Adolf Hitler in het hart van Berlijn ontwaakt. De premisse waar er ist wieder da mee opent lijkt op het eerste gezicht allesbehalve veelbelovend: oppervlakkige komedie of een goedkoop apocalyptisch tafereel lijken waarschijnlijk. De kenners van het gelijknamige boek van Timur Vermes weten echter beter: er ist wieder da is een vermakelijke film met een (terechte) maatschappijkritische ondertoon, waarin acteur Oliver Masucci zich ontwikkelt tot een ware Führer.

Als beste Hitler-imitator wordt hij onthaald in het Duitsland van nu, waar hij middels moderne media een enorme bekendheid verwerft: Adolf Hitler, gereïncarneerd in de 21e eeuw, weet zich klaarblijkelijk wederom net zo populair te maken in Duitsland als 69 jaar geleden. In de vorm van een semi-documentaire wordt ons het verhaal verteld van de overbekende dictator en de journalist Fabian Sawatzki (Fabian Busch): Hitler werkt zich in een reeks van hilarische situaties op tot, jawel, stand-up comedian, en waar hij in het begin maar weinig serieus wordt genomen, weet hij in zijn TV-optredens toch steeds weer de vinger op de zere plek te leggen. Langzaam weet hij aanhang te krijgen in Duitsland, en wanneer Fabian zich realiseert dat hij niet met een komiek, maar met de échte te maken heeft, werkt het geheel toe naar een zeer verrassend, zelfs maatschappijkritisch slot.

Voor David Wnendt is dit niet het eerste controversiële verhaal waar hij mee aan de slag gaat: de regisseur hield zich al eerder met een soortgelijk thema bezig met het drama kriegerin, waarin het verhaal van een 20-jarig lid van een Neonazistische jeugdgroep wordt verteld. Voor de 34-jarige Duitser is de verfilming van er ist wieder da echter het eerste enorme succes dat hij heeft geboekt: een mogelijke verklaring hiervoor zou in de rol van Hitler kunnen worden gezocht in deze film.

De film is prettig om naar te kijken en oogt aantrekkelijk: met overgangen die sterk doen denken aan de blood and ice cream-trilogie (van Edgar Wright) houdt de film een hoog tempo, maar neemt ook af en toe de tijd om een hilarisch moment goed uit te werken: een goed voorbeeld hiervan vinden we in een scene die we ook al in de teaser van de film zagen, waarin Hitler naar een plattelandslandschap aan het kijken is, “Ist das schön..” (“Wat is dat mooi…”) zegt en vervolgens een plastic bekertje op de grond gooit (zie afbeelding). De film beperkt zich echter niet alleen tot platte humor, maar verrast met momenten ook écht: vooral wanneer de bekendste scene van Bruno Ganz uit der untergang wordt nagedaan, wordt de kijker compleet op het verkeerde been gezet. Een interessante noot bij de film is dat een gedeelte van de situaties à la BORAT gefilmd is, en er dus soms geen sprake is van een vooraf geënsceneerde situaties. Dit geeft de film een zekere mate van spontaniteit, maar zorgt zeker ook weer voor de nodige stof tot nadenken.

Muziekkeus gaan hand in hand met de welbekende Führer: de film wordt namelijk veelvuldig ondersteund door de muziek van Johan Strauss jr. en van Hitlers persoonlijke favoriet, Richard Wagner. Dergelijke keuzes zijn in het geval van er ist wieder da niet alleen relevant in de sfeer die zij op moeten roepen, maar hebben dus ook een relatie met de uitgebeelde persoon, die overigens grandioos neergezet wordt door Oliver Masucci. Er zijn weliswaar acteurs die een grotere gelijkenis met Hitler kennen, maar Masucci presteert het om de ijzige, intens koele kant van de hoofdpersoon – ook in de setting van een komedie – uitstekend neer te zetten.

Al met al vormt er ist wieder da een prima tijdverdrijf van 119 minuten, dat de kijker een stuk meer aan het denken zet dan hij zelf door heeft. Op de momenten dat de film deze diepgang even mist, vormen de komische intermezzo’s van Hitlers ‘avonturen’ in het 21e-eeuwse Berlijn een bevredigende opvulling, zonder dat dit storend wordt voor het tempo in het verhaal. Dat een kritische ondertoon een belangrijke rol speelt in de film wordt bevestigd door de allerlaatste beelden voor de aftiteling, waarin figuren die na Hitler (ernstige) kritiek hebben geuit op bepaalde bevolkingsgroepen te zien zijn (en je raadt het al, ook voor Nederlanders zit hier een bekende tussen). Deze vergelijking is echter natuurlijk niet één op één te maken, maar geeft wel stof tot nadenken.

er ist wieder da is vanaf 26 november 2015 te zien in de bioscoop. Distributie: Dutch FilmWorks.

Olaf van der Aart is eerstejaars student muziekwetenschap.